Eutanasiari buruz jakin beharreko 8 gauza:
1
Inork ezin du zure ordez erabaki
Zuk baino ezin duzu eskatu
2
Gaixotasun larri eta sendaezinena
Eutanasia eskatu dezakezu bizi-pronostiko mugatua dakarren gaixotasun larri eta sendaezin bat baduzu.
3
Egoera itzuliezina
Eutanasia eskatzerik duzu, baita ere, pairamen larri, kroniko eta ezintzaile sufritzen baduzu.
4
Inork ezin du zure ordez erabaki
Dementziaren bat duten pertsonek hiltzeko laguntza eska dezake, soil-soilik bizi-testamentuan (ABD) hala adierazi badute.
5
Gaitasunaren galera
Komunikatzeko gaitasuna galduz gero –onbidera itzularazi ezineko moduan–, eta halako egoera batean onik handiena hiltzea zenukeela uste baduzu, idatzita utzi behar duzu zure borondatea Aurretiazko Borondateen Dokumentuan (ABD).
6
Hitz egin profesionalekin
Hiltzen laguntzeko laguntza eskatzea pentsatzen ari bazara, eskaera idatzi batez prozesuari ekin aurretik, mintza zaitez konfiantzako mediku edota erizainarekin.
7
Kontzientzia-eragozpena
Kontzientzia-arrazoiengatik zure medikuak badu uko egitea eskaeraren arduradun izateari. Nolanahi ere, zure eskaera jaso eta tramita beharko du beste mediku batek bidera dezan.
8
Autonomia-erkidegoen erantzukizuna
Autonomia-erkidegoei dagokie legea garatzeko eta hiltzen laguntzeko prestazioa bermatzeko ardura. Zalantzarik baduzu, jo ezazu zure autonomia-erkidegoko Berme eta Ebaluazio Batzordera.
Eskaera egiteko urratsak
1
1. eskaera
Mediku arduradunari
2
2. eskaera
Gutxienez 15 egun pasatuta
3
Mediku kontsultorea
Bigarren iritzi medikoa
4
Batzordea (BEB)
Azken egiaztapena
5
Prestazioa
Hiltzen laguntzea
Zalantzarik eutanasia-prozesuaz?
DMD-DHE Euskadin informazioa eta laguntza eskaintzen dugu bide honi ekin nahi diotenei, haien eskubideak errespeta daitezen.
Baliabideen biltegia
Intereseko estekak
Galderak eta erantzunak
Eutanasiak “heriotza ona” esan nahi du. Gaur egun eutanasiatzat hartzen da hiltzeko laguntza medikoa, hala eskatu duen pertsona baten heriotza azkarra eta minik gabea eragiten duten botikak emanez.
Bai, 2021etik, egoera jakin batzuk dituzten pertsonek doan eskura dezakete eutanasia bidez hiltzeko osasun-laguntza. Eutanasia Arautzeko Lege Organikoaka (LORE) baimentzen du.
Eutanasia eska dezakete adinez nagusi diren pertsonek, eskaera egiten den unean egitatezko gaitasuna dutenek, Espainiako nazionalitatea dutenek edo Espainian legezko bizilekua dutenek, edo Espainiako lurraldean hamabi hilabetetik gora erroldatuta daudenek, baldin eta sufrimendu fisiko edo psikiko jasanezina eragiten duen gaixotasunen bat badute bi kasu hauetako batean: pairamen larri, kroniko eta ezgaitzailea edo gaixotasun larri eta sendaezina.
Pertsonak bere kabuz moldatzen uzten ez dioten mugak izatea da, haren adierazpen- edo harreman-gaitasuna mugatzen dutenak, eta sufrimendu etengabea eta jasanezina dakarrena, sendatzeko edo hobetzeko aukerarik gabe.
Bere izaeragatik sufrimendu fisiko edo psikiko etengabeak eta jasanezinak eragiten dituen egoera da, pertsonak eramangarria dela uste duen arintzerik gabe, bizi-pronostiko mugatuarekin, hauskortasun progresiboko testuinguru batean.
Inork ezin du eutanasia eskatu zure ordez. Zure borondatea adierazteko moduan ez bazaude, baina aurretiazko borondateen dokumentu (ABD) bat baduzu, non adierazten baita hiltzeko laguntza jasotzeko eskaera egoera jakin batzuetara iritsiz gero, zure ordezkariak edo ordezkariek ABDa eta eutanasia-eskaera aktiba ditzakete. Ordezkaririk ez baduzu, zure ahaideek edo artatzen zaituen medikuak ABDaren edukia jakinaraz diezaiekete osasun-langileei, borondate horien aplikazioa aktiba dezaten.
Eutanasia baimentzeko, prozesu konplexu bat behar da, eta osasun-langile batzuek parte hartzen dute prozesu horretan. Urrats hauek egin behar dira:
- Lehenengo eutanasia-eskaera. Mediku arduraduna aukeratzea. Hausnartze-prozesua
- Bigarren eutanasia-eskaera
- Mediku aholkulari batek egiaztatzea
- Eutanasiaren arloko Euskadiko Berme eta Ebaluazio Batzordea (BEB): aldeko edo kontrako amaierako txostena.
Prozesuan parte hartzen duen pertsonaren batek aurkako txostena egiten badu, erreklamatzeko aukera dago, aurrerago azalduko den bezala.
Prozesua hasteko, eutanasia bidez hiltzeko zure LEHEN LAGUNTZA-ESKAERA prestatu edo bete behar duzu. Formularioa (E1 eredua) Osakidetzaren webguneko Galdera-erantzunak atalean aurki dezakezu.
Zuregandik hurbilen dauden medikuengana jo behar duzu (lehen mailako arreta, ospitalea, egoitza…) hiltzeko laguntza eskatu nahi duzula azaltzeko eta eskaera entregatzeko.
Garrantzitsua: eskaerak kontsultaren eguna eraman behar du, biok sinatuko duzue, zure historia klinikoan sartuko da, eta zuk kopia bat jasoko duzu. Aurrerago azalduko dugunez, medikuek eskaera bideratu behar dute, eta ezin da kontzientzia-arrazoiengatik ukatu. Bai, ordea, uko egin dakioke mediku arduradun edo mediku aholkulari gisa prozesuarekin jarraitzeari.
Mediku arduraduna aukeratzeko, garrantzitsua da jakitea eutanasia bermatu egin behar dela, bai osasun publikoan, bai pribatuan, baita arlo soziosanitarioan ere (egoitzetan).
Medikuak zure mediku arduraduna izatea onartzen badu, LOREk ezartzen duen prozedura hasiko da. Une horretatik aurrera, gehienez ere bi egun naturaleko epean hasi beharko du hausnartze-prozesua zurekin, lehenengo eskaera jaso zenuen egunetik edo, hala badagokio, mediku arduradun izendatu zen egunetik zenbatzen hasita.
Hausnartze-prozesua honako gai hauei buruzko elkarrizketa da: pairatzen duzun gaixotasuna, jarrai ditzakezun aukera terapeutikoak, dituzun laguntza-baliabideak, etab.
Elkarrizketa horretan, eutanasia eskatzera bultzatzen zaituzten arrazoiak azaldu behar dituzu, hiltzeko duzun borondatea argi adierazi, eta zure osasun-egoerak zuretzat suposatzen duen sufrimendua azaldu.
Hausnartze-prozesua errazteko, DHEk aldez aurretik honako hauei buruzko hausnarketa egitea gomendatzen dizu:
- Zergatik da zure sufrimendua etengabea eta jasanezina, eta zergatik ez duzu sendatzeko edo nabarmen hobetzeko aukerarik?
- Nola justifikatzen duzu eutanasia eskatzeko zure borondatea serioa, irmoa, zalantzarik gabekoa eta kanpoko presiorik gabekoa dela?
Legeak ezarritako baldintzak betetzen dituzun aztertuko du mediku arduradunak, eta, betetzen badituzu, prozesua hasi, prozedura kudeatu, eta zure kasuaren jarraipena egingo du.
Gehienez ere 5 egun naturaleko epean, zure mediku arduradunak idatziz jakinaraziko dizu zer esan dizun hausnartze-prozesuan.
Lehenengo eskaera aurkeztu zenuenetik gutxienez 15 egun natural igaro ondoren, BIGARREN EUTANASIA-ESKAERA bat aurkeztu behar diozu zure mediku arduradunari (E2 eredua). Aurreko aldian bezala, bi egun naturaleko epean zurekin hitz egingo du berriro, zalantzak argitzeko edo informazio gehiago behar izanez gero, 5 eguneko epean erantzuteko.
Bigarren elkarrizketa hori amaitu eta hogeita lau ordura, zure mediku arduradunak galdetuko dizu aurrera jarraitu nahi duzun edo hiltzeko laguntza emateko eskaerari uko egin nahi diozun.
Jarraitu nahi baduzu, mediku arduradunak baimen informatuaren dokumentua emango dizu. Dokumentua 24 orduren buruan sinatu beharko duzu, eta asistentzia-taldeari jakinaraziko dio, batez ere erizaintzako profesionalei eta, zuk hala eskatzen baduzu, zuk adierazitako senide edo ahaideei.
Zure mediku arduradunak zure gaixotasunari edo gaixotasunei buruz behar adina dakien beste profesional bati kontsultatu behar dio, baldin eta profesional hori ez bada zure mediku-talde berekoa eta ez bazaitu lehenago artatu. MEDIKU AHOLKULARIA izango da.
Mediku aholkulariak zure istorioa aztertuko du, aztertu egingo zaitu, eta baldintzak betetzen dituzula berretsiko du. Bigarren eskaera aurkeztu zenuenetik 10 egun naturaleko epean, txosten bat egingo du, eta azalduko du zure eskaera bat datorrela legeak eskatzen duenarekin, ikuspuntu medikotik.
Hurrengo 24 orduetan, zure mediku arduradunak jakinaraziko dizu prozesua nola joan den, eta, gehienez ere, hiru egun balioduneko epean, txosten guztiak bidaliko dizkio Eutanasiaren arloko Berme eta Ebaluazio Batzordeko presidenteari.
Eutanasiaren arloko Berme eta Ebaluazio Batzordeak (BEB) baldintzak betetzen direla egiaztatuko du, eta, zure mediku arduradunak eta mediku aholkulariak egindako txostenetan oinarrituta, aldeko edo kontrako txostena egingo du. Batzorde hori osasun- eta lege-arloko espezialistek osatzen dute.
Presidenteak txostenak jasotzen dituenean, gehienez ere 2 egun naturaleko epean, bi (edo hiru) profesional (legelaria eta osasun-langilea) izendatu behar ditu bere kideen artean, zure kasuan Eutanasiari buruzko Legearen baldintzak betetzen diren egiazta dezaten. Beharrezkoa dela uste badute, zure historia klinikoa berrikusi ahal izango dute, eta, gainera, elkarrizketa bat egin ahal izango dizute.
7 egun naturaleko epea dute Batzordeko presidenteari zure eutanasia-eskaera baimentzen duen txostena bidaltzeko. Batzordeak gehienez bi egun naturaletan helaraziko dio txostena zure mediku arduradunari, eta berehala jakinaraziko dizu. Hortik aurrera zuk erabakitzen duzu noiz, non eta nola hil nahi duzun.
Txostenak eutanasia-eskaeraren aldekoak badira, mediku arduradunak gauzatuko du.
Orain arte deskribatu dugun eutanasia eskatu eta baimentzeko prozedura aurrera egiteko inolako zailtasunik ez dagoenean eta txosten medikoak eta BEBrenak aldekoak direnean jarraitzen dena da. Baina ez da beti horrela izaten. 22. galderatik aurrera (ZEIN ZAILTASUN AURREIKUS DAITEZKE EUTANASIA ESKATZEKO PROZESUAREN HASIERAN?), kontrako egoerei nola aurre egin ikusiko dugu.
Bai. Eutanasia-eskaera edozein momentutan baliogabetu daiteke.
Eutanasiaren baimena edo ukapena iritsi arteko denbora asko alda daiteke, bidean agertzen diren oztopoen arabera: mediku arduraduna lortzeko zailtasuna, kontrako txostenak eta abar. Esan genezake, batez beste, prozesuak 45-50 egun irauten duela.
Bai, kasu batzuetan:
- Legeak aurreikusten duenez, konortea galtzeko arriskua dela-eta, presazko kasuetan, lehen eta bigarren hausnarketen arteko epeak laburtu egin daitezke.
- Eutanasia-eskaera aurretiazko borondateen dokumentuaren bidez egiten bada ere, laburtu egin daiteke: pertsona horrek ez duenez erabakimenik, ez da egongo hausnartze-prozesurik, ez eta bigarren eskaerarik ere, eta ez da baimen informatua sinatu beharko. Horretarako, nahikoa da txosten bat egitea, txostena egingo duen mediku koordinatzaileua bilatzea eta Batzordeari helaraztea, hark ebatz dezan.
- Era berean, epeak labur litezke, baldin eta posible balitz mediku arduraduna mediku aholkulariarekin harremanetan jartzea prozesuaren hasieratik bertatik.
Zeuk erabakitzen duzunean. Ados jarri behar duzu mediku arduradunarekin eta hiltzeko laguntza ematen lagunduko dizun asistentzia-taldearekin.
Bai. Legeak ez du atzerapenerako epe zehatzik ezartzen, baina, behar izanez gero, zure mediku arduradunarekin ados dezakezu.
Osasun Ministerioaren Jardunbide Egokien Eskuliburuak 2 hilabeteko epea aipatzen du. Euskadin, atzerapena 6 hilabete baino gehiago luzatzen bada, BEBk balorazio bat eskatuko dio mediku arduradunari, eutanasia emateko baimena emateko arrazoiek bere horretan dirauten jakiteko.
Osasun Ministerioaren Jardunbide Egokien Eskuliburuak 2 hilabeteko epea aipatzen du. Euskadin, atzerapena 6 hilabete baino gehiago luzatzen bada, BEBk balorazio bat eskatuko dio mediku arduradunari, eutanasia emateko baimena emateko arrazoiek bere horretan dirauten jakiteko.
Hasiera batean, eutanasia etxean egin daiteke, edo ospitale publiko edo pribatu batean, edo egoitza batean. Zeuk erabakitzen duzu non, salbu eta ez den osasun-arrazoiren batengatik ospitale batean egin behar.
Zauden tokian zaudela, nahi duzun pertsonen laguntza izango duzu, eta diskrezioa, zure intimitatearekiko errespetua eta esku hartzen duen osasun-taldearen laguntza bermatuko dizute.
Hiltzeko laguntza emateko bi modu daude:
- osasun-langileak zuzenean emango dizu heriotza eragiten duen substantzia bat.
- osasun-langileak substantzia bat eskuratuko dizu, haren aurrean har dezazun, eta, hala, zeure burua hil dezazun.
Modu jakin batean egitera behartzen duen arrazoirik ez badago, galdetu behar dizute nola gauzatzea nahi duzun, eta zuk aukeratuko duzu.
Edonola ere, beti egongo da zure ondoan osasun-taldea zu hil arte (medikuntza eta erizaintzako profesionalak).
Hitz egin espezialistarekin. Eutanasia-eskaera bere gain hartzea onartzen badu, haren mediku arduradun bihurtuko da, eta prozesua martxan jarriko du.
Onartzen ez badu, eskatu beste profesional bat bilatzeko edo eskatu ospitaleko zuzendaritzari. Nolanahi ere, aurretiazko borondateen dokumenturik ez badu, lehenbailehen egin behar du, haren egoerak okerrera egiten badu eta bere borondatea adierazteko gai ez bada. Ospitale publikoek ABDa egiten laguntzen duten pertsonak dituzte, eta hura erregistratzeaz arduratzen dira.
Azal iezaiozue egoitzako medikuari zer nahi duen zuen ahaideak. Litekeena da kasua egoitzako osasun-zentrora bideratu nahi izatea, baina saia zaitezte, zuen ahaidearen nahiarekiko sentikorra bada, bera izan dadin mediku arduraduna, Osakidetzako mediku erreferenteen laguntzarekin.
Bai, ez dira baztertzaileak, osagarriak dira. Eutanasia bidez hiltzeko eskubidea bermatu behar da, bai eta bizitzaren amaiera iritsi bitartean inolako sufrimendurik ez jasateko eskubidea ere.
Batzuetan, eutanasia bidez hiltzeko desioa lehen aldiz adierazten zaion medikuak ez du erantzuten espero litekeen moduan. Hainbat egoera gerta daitezke. Adibidez:
- Medikuak dio ez dakiela ezer “hiltzeko laguntzari” buruz. Esan beharko genioke, eutanasiarekin zerikusia duen guztiari dagokionez, Osakidetzak erreferentziazko profesionalak dituela eremu bakoitzean, eutanasia-eskaera bat jasotzen duten mediku-taldeei informazioa eta aholkuak emateko. Horri buruzko informazioa bere zentroaren zuzendarizanoko helbidean aurki dezake. Kasu horretan, gomendatzen dugu hitzordu berri baten data adostea, informazioa biltzeko denbora emateko.
- Medikuak kontzientzia-eragozletzat du bere burua. Legeak eutanasiari buruzko kontzientzia-eragozpenerako eskubidea aitortzen die medikuei, eta, horretarako, Kontzientzia Eragozleen Erregistroan inskribatu behar dira. Beraz, bere burua kontzientzia-eragozletzat jotzen duenak hala erregistratuta egon behar du. Baina, kontzientzia-eragozlea izan arren, artatu egin behar zaitu, eta zure lehenengo eskaera jaso eta berehala Osasun Zentroko Zuzendaritzara bidali behar du, zure eskaerari erantzungo dion beste profesional bat bila dezan. Egun batzuk igarota, Zentroko Zuzendaritzaren erantzunik ez baduzu, erreklamazioa aurkez dezakezu zure Osasun Zentroko Zuzendaritzan, Paziente eta Erabiltzaileen Arreta Zerbitzuan (PEAZ) eta Berme eta Ebaluazio Batzordean (BEB: CGyE-Eutanasia@euskadi.eus)
- Medikuak uste du nire osasun-egoera ez dela eutanasia eskatzeko bezain larria. Hala eta guztiz ere, zure eskaera profesional horrekin aurkeztu nahi baduzu, berriro egin dezakezu, eta, hala bada, medikuak txosten bat eman behar dizu arrazoiak azalduz. Azaldutako arrazoiekin ados ez bazaude, erreklamazio bat aurkez diezaiokezu BEBri, E9 formularioa erabiliz. Txostena edukitzea garrantzitsua da beste profesional bati eskaera egiteko orduan. Beste aukera bat da mediku horrekin jarraitzeari uko egitea eta zure nahietarako onuragarriagoa den beste profesional batengana jotzea.
- Ez dut aurkitzen mediku arduradun bat. Kasu horretan, erreklamazioa aurkeztu behar diozu Osasun Zentroko Zuzendaritzari eta/edo BEBri (CGyE-Eutanasia@euskadi.eus). DMD-DHErekin ere harremanetan jar zaitezke irtenbide bat bilatzeko.
Eskatu BEBri (CGyE-Eutanasia@euskadi.eus) mediku aholkulari bat esleitzeko.
Zentzuzko denbora-tarte batean erantzunik jasotzen ez baduzu, aurkeztu berriro erreklamazioa Batzordeari, eta jarri harremanetan DMD-DHErekin, irtenbide bat bilatzeko.
Zure mediku arduradunak jakinarazi behar dizu erreklamazioa aurkez diezaiokezula Batzordeari 15 egun naturaleko epean, eta erreklamazio-eredua eskainiko dizu.
Batzordeak 20 egun naturaleko epean ebatzi beharko du zure erreklamazioa.
Zure mediku arduradunak jakinaraziko dizu mediku arduradunaren eta mediku aholkulariaren txostenak bidali dituela BEBra eta mediku aholkulariak kontrako txostena egin duela. Halaber, jakinaraziko dizu 15 egun naturaleko epea duzula Batzordeari (BEB) erreklamazioa aurkezteko. BEBri erreklamazio bat aurkezten badiozu, Batzordeak txostenak aztertuko ditu, agian bilera bat eskatuko dizu, eta hiltzeko zure laguntza-eskaeraren aldeko edo kontrako iritzia emango du 20 egun naturaleko epean, gehienez.
Mediku arduradunaren eta mediku aholkulariaren txostenak Batzordera iristen direnean, egiaztatze-talde baten esku uzten dira. Euskadin, Batzordeko hiru kidek osatzen dute talde hori, eta presidenteak hautatzen ditu, legeak ezarritako baldintzak betetzen diren egiazta dezaten.
- Egiaztatze-taldeak zure eutanasia-eskaeraren aurkako txosten bat egiten badu, zure mediku arduradunak jakinaraziko dizu, eta erreklamazioa aurkeztu ahal izango diozu Batzordearen Osoko Bilkurari 15 egun naturaleko epean. Erreklamazioan garrantzitsua da jasota uztea eutanasia bidez hiltzeko zure borondate argia. Gainera, ukatzeko arrazoiaren arabera, komenigarria litzateke txosten berriak aurkeztea, zure erreklamazioa gehiago eta hobeto sostengatuko dutenak. Batzordearen osoko bilkurak 20 egun ditu ebazteko. Ebazpena aurkakoa bada, edo epe horretan erantzunik jasotzen ez baduzu, 10 egun balioduneko epea duzu administrazioarekiko auzi-errekurtsoa aurkezteko.
- Egiaztatze-taldea ez bada ados jartzen zure eutanasia-eskaerari buruz, gaia Batzordearen Osoko Bilkurara pasatuko da zuzenean, eta 20 eguneko epean ebatzi beharko du. Batzordearen osoko bilkuraren ebazpena aldekoa ez bada, administrazioarekiko auzi-errekurtsoa aurkez dezakezu 10 egun balioduneko epean.
